Nội soi là hạng mục gây lo nhất trong gói khám tổng quát và cũng là hạng mục đòi hỏi chuẩn bị kỹ nhất. Phần lớn nỗi lo đến từ việc không biết chuyện gì sẽ xảy ra, và phần lớn thất bại đến từ chuẩn bị không đúng.
Hai loại nội soi thường có trong gói
- Nội soi đường tiêu hoá trên, khảo sát thực quản, dạ dày và tá tràng.
- Nội soi đại tràng, khảo sát toàn bộ khung đại tràng.
- Hai loại có yêu cầu chuẩn bị rất khác nhau.
- Có thể làm trong cùng một lần hoặc tách riêng.
Nội soi đường tiêu hoá trên chuẩn bị đơn giản hơn nhiều so với nội soi đại tràng, vốn đòi hỏi làm sạch ruột kỹ lưỡng. Biết trước sự khác biệt này giúp lập kế hoạch cho những ngày trước buổi khám.
Chuẩn bị cho nội soi đường tiêu hoá trên
- Nhịn ăn theo thời gian được hướng dẫn.
- Hỏi rõ về việc uống nước.
- Hỏi về thuốc đang dùng.
- Tháo răng giả nếu có trước khi làm.
- Thông báo nếu có dị ứng thuốc.
Yêu cầu nhịn ăn ở đây nghiêm ngặt vì lý do an toàn: thức ăn còn trong dạ dày vừa cản trở quan sát vừa tạo nguy cơ khi có dùng thuốc an thần.
Chuẩn bị cho nội soi đại tràng
- Chế độ ăn hạn chế trong những ngày trước.
- Thuốc làm sạch ruột theo hướng dẫn cụ thể.
- Thời điểm uống và cách chia liều rất quan trọng.
- Uống đủ lượng dịch đi kèm theo hướng dẫn.
- Cần ở gần nhà vệ sinh trong thời gian chuẩn bị.
- Hỏi riêng nếu có bệnh thận, tim hoặc đái tháo đường.
Chuẩn bị không đạt là lý do phổ biến nhất khiến nội soi đại tràng phải làm lại, và với chuyến đi nước ngoài thì việc làm lại thường không khả thi. Đây là hạng mục cần tuân thủ hướng dẫn nghiêm ngặt nhất.
Các lựa chọn về giảm đau và an thần
- Có nhiều mức lựa chọn khác nhau.
- Tuỳ cơ sở, tuỳ loại nội soi và tuỳ tình trạng người khám.
- Mỗi mức có yêu cầu chuẩn bị riêng.
- Mức sâu hơn thường yêu cầu có người đưa về.
- Cần trao đổi với bác sĩ về lựa chọn phù hợp.
- Cần khai báo đầy đủ tiền sử và thuốc đang dùng.
Việc hỏi trước về lựa chọn này quan trọng vì nó ảnh hưởng tới kế hoạch của cả ngày: nếu dùng thuốc an thần, người khám sẽ không tự đi lại hoặc quyết định gì trong nhiều giờ sau đó.
Những gì diễn ra trong lúc nội soi
- Nằm nghiêng ở tư thế được hướng dẫn.
- Được theo dõi các dấu hiệu sinh tồn.
- Bác sĩ đưa ống soi và quan sát từng đoạn.
- Có thể bơm hơi để quan sát rõ hơn.
- Có thể lấy mẫu sinh thiết nếu thấy tổn thương.
- Có thể cắt polyp trong cùng lần soi.
- Thời gian thường không quá lâu.
Cảm giác đầy hơi và muốn đi ngoài trong và sau khi nội soi đại tràng là do hơi được bơm vào để quan sát, và nó giảm dần sau khi làm xong.
Về sinh thiết và cắt polyp
- Sinh thiết là lấy mẫu mô nhỏ để xét nghiệm.
- Bản thân việc lấy mẫu không đau.
- Polyp có thể được cắt ngay trong lúc soi.
- Mẫu được gửi làm giải phẫu bệnh.
- Kết quả cần vài ngày tới vài tuần.
- Kết quả quyết định lịch theo dõi tiếp theo.
Với chuyến đi nước ngoài, cần hỏi rõ kết quả giải phẫu bệnh sẽ được trả thế nào khi mình đã về nước, vì đây là thông tin quan trọng quyết định việc theo dõi.
Những câu nên hỏi trước
- Quy trình chuẩn bị chính xác là gì?
- Tôi có lựa chọn nào về giảm đau và an thần?
- Tôi có cần người đưa về không?
- Nếu phát hiện polyp thì có cắt ngay không?
- Kết quả giải phẫu bệnh trả thế nào và khi nào?
- Biến chứng có thể gặp là gì?
- Sau khi làm tôi có thể bay được không và sau bao lâu?
Câu hỏi cuối rất quan trọng với người đi khám ở nước ngoài và hay bị quên. Sau một số thủ thuật có can thiệp, có khuyến cáo về thời gian chờ trước khi bay, và điều đó ảnh hưởng tới lịch trình.
Sau khi nội soi
- Nghỉ ngơi theo hướng dẫn cho tới khi tỉnh táo.
- Ăn uống trở lại theo chỉ dẫn.
- Không tự lái xe nếu đã dùng thuốc an thần.
- Không ký giấy tờ quan trọng trong ngày.
- Cảm giác đầy hơi giảm dần.
- Có thể có chút máu nếu đã cắt polyp.
Khuyến cáo không ra quyết định quan trọng trong ngày dùng thuốc an thần là điều ít người biết nhưng có cơ sở, vì khả năng phán đoán còn bị ảnh hưởng dù người đã tỉnh táo trở lại.
Dấu hiệu cần đi khám ngay sau nội soi
- Đau bụng tăng dần hoặc đau dữ dội.
- Bụng chướng căng.
- Sốt.
- Nôn ra máu.
- Đi ngoài ra máu nhiều.
- Chóng mặt, mệt lả.
Những dấu hiệu này hiếm gặp nhưng cần được nhận ra. Với người đi khám ở nước ngoài, cần biết cách liên hệ với cơ sở trong những ngày sau và biết nơi nào có thể tới nếu cần.
Về tần suất
- Khoảng cách giữa hai lần nội soi tầm soát có khuyến cáo cụ thể.
- Khoảng cách phụ thuộc kết quả lần trước.
- Phát hiện polyp làm thay đổi lịch theo dõi.
- Tiền sử gia đình ảnh hưởng tới mốc bắt đầu.
- Làm quá dày không tăng lợi ích.
Việc biết rõ lịch theo dõi được khuyến cáo cho trường hợp của mình là điều nên hỏi và nên xin bằng văn bản, vì nó là thông tin bác sĩ trong nước cần để tiếp tục theo dõi.
Câu hỏi thường gặp
Chuẩn bị cho nội soi đại tràng gồm những gì?
Thường gồm chế độ ăn hạn chế trong những ngày trước và dùng thuốc làm sạch ruột theo đúng hướng dẫn về thời điểm cùng cách uống. Chuẩn bị không đạt là lý do phổ biến nhất khiến phải làm lại, nên việc tuân thủ đúng hướng dẫn rất quan trọng.
Có bắt buộc phải gây mê khi nội soi không?
Không bắt buộc và có nhiều mức lựa chọn khác nhau tuỳ cơ sở, tuỳ loại nội soi và tuỳ tình trạng người khám. Hãy hỏi trước về các lựa chọn, về yêu cầu chuẩn bị đi kèm và về việc có cần người đưa về hay không.
Nếu phát hiện polyp thì sao?
Nhiều polyp có thể được cắt ngay trong lúc nội soi và gửi làm giải phẫu bệnh, và kết quả sẽ quyết định lịch theo dõi tiếp theo. Hãy hỏi trước liệu việc cắt có được thực hiện trong cùng lần soi hay cần hẹn lại.
Sau nội soi cần lưu ý gì?
Cần nghỉ ngơi theo hướng dẫn, ăn uống trở lại theo chỉ dẫn, và không tự lái xe nếu đã dùng thuốc an thần. Cần đi khám ngay nếu có đau bụng tăng dần, sốt, nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu nhiều.