Đây là tình huống người bệnh sợ nhất khi đi tìm ý kiến thứ hai, và cũng là tình huống dễ dẫn tới quyết định vội nhất. Nhưng sự khác biệt hầu như luôn có nguyên nhân cụ thể, và tìm ra nguyên nhân đó là cách gỡ.
Bước một: kiểm tra dữ liệu
- Hai bên có cùng bộ hồ sơ không.
- Có kết quả nào chỉ một bên có không.
- Dữ liệu hình ảnh đã được cung cấp đầy đủ chưa.
- Bên nào có thêm khảo sát mới.
- Bên nào đã đọc lại tiêu bản hoặc hình ảnh.
Rất thường xảy ra là cơ sở nước ngoài có thêm khảo sát mới hoặc đã đọc lại dữ liệu gốc, và đó chính là nguồn của sự khác biệt. Khi đó vấn đề không phải ai đúng ai sai mà là hai bên có thông tin khác nhau.
Bước hai: xác định loại khác biệt
- Khác về chẩn đoán bệnh gì.
- Khác về phân loại hoặc phân độ.
- Khác về giai đoạn hoặc mức nặng.
- Cùng chẩn đoán nhưng khác về điều trị.
- Khác về thời điểm can thiệp.
Loại khác biệt quyết định cách xử lý. Khác về chẩn đoán cần được làm rõ trước khi làm gì khác; khác về lựa chọn điều trị thường là tình huống có nhiều phương án hợp lý.
Bước ba: tìm hiểu lý do
- Hỏi từng bên về lập luận của họ.
- Hỏi họ nghĩ gì về kết luận của bên kia.
- Hỏi điều gì sẽ làm họ đổi ý.
- Hỏi có cần khảo sát thêm để làm rõ không.
- Ghi lại lập luận của từng bên.
Câu hỏi thứ ba có giá trị đặc biệt vì nó chỉ ra chính xác thông tin nào đang còn thiếu, và từ đó biết cần làm gì tiếp theo.
Về việc đọc lại dữ liệu gốc
- Khác biệt có thể do đọc lại tiêu bản hoặc hình ảnh.
- Đây là nguồn khác biệt có cơ sở kỹ thuật rõ ràng.
- Hỏi bên nào đã đọc lại và kết luận ra sao.
- Hỏi bên kia có xem lại được không.
- Có thể đề nghị đọc lại lần ba nếu cần.
Với khác biệt về chẩn đoán mô bệnh học, việc đọc lại tiêu bản bởi một bên thứ ba là cách giải quyết tiêu chuẩn và nên được cân nhắc thay vì phải chọn giữa hai ý kiến.
Bước bốn: đề nghị hội chẩn
- Đưa hai bên vào cùng một cuộc trao đổi.
- Hiệu quả hơn việc mình làm trung gian.
- Cho phép làm rõ ngay điểm khác biệt.
- Đề nghị qua bác sĩ đang điều trị.
- Nhiều cơ sở có kênh trao đổi chuyên môn.
Việc người bệnh truyền đạt lập luận chuyên môn giữa hai bác sĩ thường dẫn tới hiểu nhầm. Một cuộc trao đổi trực tiếp giữa hai bên giải quyết nhanh hơn nhiều.
Không mặc định bên nào đúng hơn
- Không mặc định theo vị trí địa lý.
- Không mặc định theo danh tiếng chung.
- Xem bên nào dựa trên dữ liệu đầy đủ hơn.
- Xem bên nào có chuyên môn sâu hơn về vấn đề này.
- Xem bên nào có kinh nghiệm với ca tương tự.
Giả định rằng ý kiến từ nước ngoài luôn đúng hơn là cái bẫy thường gặp. Chuyên môn phù hợp với vấn đề cụ thể là tiêu chí có ý nghĩa hơn nhiều so với vị trí.
Cách trình bày với bác sĩ trong nước
- Đưa toàn bộ hồ sơ chứ không chỉ phần kết luận.
- Trình bày với thái độ cùng tìm hiểu.
- Hỏi họ nghĩ gì về ý kiến đó.
- Hỏi điều đó có làm thay đổi kế hoạch không.
- Không đặt họ vào thế phải tự bảo vệ.
Cách mở lời tạo khác biệt lớn. Câu hỏi bác sĩ nghĩ sao về ý kiến này dẫn tới một cuộc trao đổi, còn câu nói bên kia bảo khác thì dễ dẫn tới phản ứng phòng thủ.
Khi hai bên vẫn không thống nhất
- Cân nhắc một ý kiến thứ ba có tổ chức.
- Ưu tiên hình thức hội chẩn.
- Cân nhắc đọc lại dữ liệu gốc bởi bên thứ ba.
- Xác định điểm chung giữa hai ý kiến.
- Xác định phần nào không phụ thuộc vào sự khác biệt.
Hai mục cuối thường bị bỏ qua: ngay cả khi có bất đồng, thường vẫn có phần lớn nội dung mà cả hai bên đồng ý, và những việc thuộc phần đó có thể tiến hành ngay.
Yếu tố thực tế khi quyết định
- Phương án nào thực hiện được ở nơi mình sống.
- Phương án nào cho phép theo dõi liên tục.
- Ai sẽ là người điều phối toàn bộ quá trình.
- Mức độ khẩn của quyết định.
- Hoàn cảnh và ưu tiên của chính mình.
Yếu tố về khả năng thực hiện và theo dõi tại nơi mình sinh sống có trọng số lớn hơn nhiều người nghĩ, vì phần lớn quá trình điều trị diễn ra ở đó chứ không phải ở nơi đã đi khám.
Giữ một người điều phối
- Cần một bác sĩ chịu trách nhiệm chính.
- Thường là bác sĩ tại nơi mình sinh sống.
- Họ cần biết toàn bộ ý kiến và kết quả.
- Tránh điều trị song song không ai nắm toàn cục.
- Nói rõ với họ về quyết định của mình.
Tình trạng mỗi nơi làm một kiểu mà không ai nắm toàn cục là rủi ro thật, và nó xảy ra dễ nhất chính trong tình huống có hai ý kiến khác nhau.
Về mặt cảm xúc
- Bối rối trong tình huống này là bình thường.
- Cảm giác mất niềm tin cũng vậy.
- Không vội kết luận rằng ai đó đã sai.
- Bàn với người thân.
- Cho mình thời gian trước khi quyết định.
Cảm giác mất niềm tin vào hệ thống y tế sau một tình huống như vậy là dễ hiểu nhưng thường không tương xứng. Y khoa có những vùng mà các chuyên gia giỏi vẫn có thể nhìn khác nhau, và điều đó không phải là dấu hiệu của sự tuỳ tiện.
Câu hỏi thường gặp
Bước đầu tiên khi kết quả khác nhau là gì?
Kiểm tra xem hai bên có dựa trên cùng bộ dữ liệu không, vì rất nhiều trường hợp khác biệt bắt nguồn từ việc một bên có thông tin mà bên kia chưa có. Đây là bước đơn giản và giải quyết được nhiều trường hợp hơn người ta nghĩ.
Có nên tin bên nào hơn không?
Không nên mặc định bên nào đúng hơn chỉ vì vị trí địa lý hay danh tiếng. Việc cần làm là tìm hiểu lý do đằng sau mỗi kết luận và xem bên nào dựa trên dữ liệu đầy đủ hơn cùng chuyên môn phù hợp hơn với vấn đề cụ thể.
Hội chẩn giữa hai bên có khả thi không?
Trong nhiều trường hợp là khả thi và hiệu quả hơn nhiều so với việc người bệnh làm trung gian truyền đạt. Có thể đề nghị qua bác sĩ đang điều trị, và nhiều cơ sở có kênh trao đổi chuyên môn cho việc này.
Làm sao trình bày kết quả khác biệt mà không làm mất lòng?
Trình bày với thái độ cùng tìm hiểu thay vì đối chiếu để phân thắng thua, và hỏi bác sĩ nghĩ gì về ý kiến đó. Cách tiếp cận này thường dẫn tới một cuộc trao đổi hữu ích thay vì một phản ứng phòng thủ.