Dịch hồ sơ y tế không giống dịch một văn bản thông thường. Một từ dịch sai có thể đổi hẳn nghĩa của một chẩn đoán, và người đọc ở đầu kia không có cách nào biết được điều đó đã xảy ra.
Những gì thường cần dịch
- Tóm tắt bệnh sử.
- Kết luận chẩn đoán.
- Kết quả giải phẫu bệnh.
- Báo cáo phẫu thuật.
- Báo cáo các khảo sát hình ảnh.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Thông tin dị ứng.
Kết quả xét nghiệm dạng bảng số thường không cần dịch toàn bộ vì tên xét nghiệm và đơn vị đo phần lớn dùng ký hiệu quốc tế. Nhưng phần kết luận kèm theo thì nên dịch.
Những gì thường không cần dịch
- Dữ liệu hình ảnh gốc.
- Bảng số của kết quả xét nghiệm.
- Giấy tờ hành chính không liên quan chuyên môn.
- Hồ sơ của những vấn đề không liên quan.
Việc chọn lọc giúp giảm khối lượng cần dịch đáng kể. Hãy hỏi nơi đến về danh sách cụ thể thay vì dịch tất cả cho chắc.
Ai nên dịch
- Người có hiểu biết về thuật ngữ y khoa.
- Dịch vụ dịch thuật chuyên ngành y tế.
- Một số cơ sở y tế có dịch vụ này.
- Không nên giao cho người chỉ biết ngôn ngữ thông thường.
- Công cụ dịch tự động chỉ dùng để tham khảo sơ bộ.
Điểm cuối đáng nhấn mạnh: công cụ dịch tự động có thể cho bản dịch nghe trôi chảy nhưng sai thuật ngữ chuyên môn, và sự trôi chảy đó lại làm người đọc không nghi ngờ.
Những sai sót thường gặp
- Dịch sai thuật ngữ chuyên môn.
- Nhầm tên thương mại với tên hoạt chất của thuốc.
- Sai đơn vị đo lường.
- Sai định dạng ngày tháng.
- Dịch tên bệnh theo nghĩa đen thay vì theo thuật ngữ chuẩn.
- Bỏ sót phần phủ định trong câu.
Sai định dạng ngày tháng là sai sót đơn giản nhưng có hậu quả thật, vì thứ tự ngày và tháng khác nhau giữa các nước và một dòng thời gian sai làm sai cả diễn biến bệnh.
Về tên thuốc
- Luôn ghi tên hoạt chất bên cạnh tên thương mại.
- Tên thương mại khác nhau giữa các nước.
- Tên hoạt chất là ngôn ngữ chung.
- Ghi rõ hàm lượng và cách dùng theo đơn.
- Kèm theo ảnh chụp hộp thuốc nếu có thể.
Một danh sách thuốc chỉ ghi tên thương mại gần như vô dụng ở nước khác. Đây là chi tiết đơn giản nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới việc bác sĩ ở nơi đến hiểu mình đang dùng gì.
Về đơn vị đo lường
- Một số xét nghiệm dùng đơn vị khác nhau giữa các nước.
- Cùng một chỉ số có thể có hai hệ đơn vị.
- Luôn ghi rõ đơn vị bên cạnh con số.
- Kèm khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm.
- Không tự quy đổi nếu không chắc.
Việc kèm khoảng tham chiếu giải quyết phần lớn vấn đề về đơn vị, vì người đọc có thể đối chiếu con số với khoảng bình thường tương ứng dù không quen hệ đơn vị đó.
Kiểm tra bản dịch
- Đối chiếu số liệu và ngày tháng với bản gốc.
- Kiểm tra tên thuốc và tên bệnh.
- Nhờ người có chuyên môn xem lại nếu có thể.
- Kiểm tra không bỏ sót đoạn nào.
- Kiểm tra các phần phủ định được giữ đúng.
Việc kiểm tra số liệu và ngày tháng là bước dễ làm nhất và bắt được nhiều lỗi nhất, kể cả với người không biết ngôn ngữ đích.
Gửi kèm bản gốc
- Luôn gửi bản gốc cùng bản dịch.
- Cho phép người đọc đối chiếu khi cần.
- Nhiều thuật ngữ y khoa có gốc chung dễ nhận ra.
- Số liệu và ngày tháng đọc được không cần dịch.
- Hình ảnh trong báo cáo cũng có giá trị.
Bác sĩ có kinh nghiệm thường có thể lần ra ý nghĩa từ bản gốc ngay cả khi không biết ngôn ngữ đó, nhờ các thuật ngữ có gốc Latin và các con số.
Về bản dịch công chứng
- Yêu cầu khác nhau tuỳ nơi đến.
- Một số nơi chấp nhận bản dịch thường.
- Một số yêu cầu công chứng.
- Việc công chứng mất thêm thời gian và chi phí.
- Hỏi rõ yêu cầu từ sớm.
Yêu cầu công chứng thường liên quan tới mục đích hành chính hơn là mục đích chuyên môn, nên việc hỏi rõ tránh được công sức không cần thiết.
Khi trao đổi trực tiếp
- Phiên dịch y tế khác với phiên dịch thông thường.
- Hỏi trước nơi đến có dịch vụ này không.
- Nói chậm và từng ý một.
- Xin viết ra các con số và tên riêng.
- Nhắc lại để xác nhận mình hiểu đúng.
- Không ngại yêu cầu giải thích lại.
Việc người nhà biết ngoại ngữ làm phiên dịch nghe tiện nhưng có rủi ro riêng: họ có thể lọc bớt thông tin vì muốn bảo vệ người bệnh, và điều đó ảnh hưởng tới quyết định.
Chuẩn bị một trang song ngữ
- Thông tin cơ bản và chẩn đoán.
- Danh sách thuốc với tên hoạt chất.
- Thông tin dị ứng.
- Thông tin liên hệ khẩn.
- Bằng cả tiếng Việt và ngôn ngữ nơi đến.
- Mang theo người mọi lúc.
Trang giấy này có giá trị đặc biệt trong tình huống khẩn cấp ngoài kế hoạch, khi người bệnh có thể không tự trình bày được và hồ sơ đầy đủ thì không mang theo người.
Câu hỏi thường gặp
Có phải dịch toàn bộ hồ sơ không?
Thường không cần dịch mọi thứ, mà nên ưu tiên tóm tắt bệnh sử, các kết luận chẩn đoán, kết quả giải phẫu bệnh, báo cáo phẫu thuật và danh sách thuốc. Hãy hỏi nơi đến về yêu cầu cụ thể vì một số nơi chỉ cần các tài liệu chính.
Có cần bản dịch công chứng không?
Tuỳ yêu cầu của nơi đến, có nơi chấp nhận bản dịch thường và có nơi yêu cầu công chứng. Hãy hỏi rõ từ trước vì việc công chứng mất thêm thời gian và chi phí.
Sai sót dịch thuật nào hay gặp nhất?
Thường gặp nhất là dịch sai thuật ngữ chuyên môn, nhầm tên thương mại với tên hoạt chất của thuốc, sai đơn vị đo lường, và sai định dạng ngày tháng. Mỗi loại trong đó đều có thể dẫn tới hiểu nhầm có hậu quả.
Nên gửi kèm bản gốc không?
Nên, vì người đọc có chuyên môn có thể đối chiếu khi gặp điểm không rõ trong bản dịch. Nhiều thuật ngữ y khoa có gốc chung nên bản gốc vẫn hữu ích ngay cả với người không đọc được ngôn ngữ đó.